Własnościami technicznymi nazywamy te cechy, które decydują o wartości użytkowej drewna: ciężar właściwy, ciężar objętościowy (ciężar jednostki objętości całego kompleksu tkanek z zawartością komórek, przestworów międzykomórkowych etc.), wilgotność, zdolność pęcznienia, kurczliwość, słoistość, łupliwość, twardość. W szczególności bierze się pod uwagę dwie ostatnie cechy. 1. Łupliwość, czyli opór, jaki drewno danego gatunku stawia sile rozrywającej je wzdłuż osi długiej, tj. wzdłuż kierunku przebiegu przeważnej części włókien. Stosownie do tego rozróżniamy drzewa bardziej łupliwe (jodła, świerk, lipa, topola, dąb) i mniej łupliwe (brzoza, cis, jabłoń). 2. Twardość drewna, czyli opór stawiany przy piłowaniu i toczeniu, zależy od zawartości w nim włókien drewna, a także od światła i wytrzymałości ścian naczyń. Wyróżnia się 5 grup twardości drewna; przykładowo: b. twarde (bukszpan, bez) twarde (buk, grab, jesion, dąb, klon, cis) średnio twarde (platan, wiąz, kosodrzewina) miękkie (sosna zwykła, świerk, modrzew, jodła, olsza, kasztanowiec, leszczyna) b. miękkie (wierzba, lipa, topola, limba). Im twardsze jest drewno, tym wyższy jest jego ciężar właściwy, który w szerokich granicach [czytaj dalej]
Jak wynika z działalności kambium, drewno odkładane jest dośrodkowo; W ten sposób obwodowy tj. bliższy obwodu pnia słój drewna jest zawsze najmłodszy, przyrdzeniowy zaś — najstarszy. Po upływie pewnego czasu zachodzą w drewnie licznych gatunków znaczne zmiany, mianowicie zaznacza się zróżnicowanie na strefę zewnętrzną, jaśniejszą, i strefę wewnętrzną, bardziej ciemną. Te wyróżniające się partie otrzymały nazwę bielu i twardzieli. Niekiedy zabarwienie jest na całym przekroju pnia jednolite, niekiedy zabarwienie twardzieli występuje dopiero po ścięciu drzewa, gdy drewno zostanie wystawione na bezpośrednie działanie czynników atmosferycznych. Część zewnętrzna (biel) przewodzi wodę, część wewnętrzna (twardziel) jest niedrożna i pełni głównie funkcję mechaniczną. Według Nórdlingera (cyt. za Obmińskim) można wyróżnić cztery grupy drzew: 1) wiąz, iwa, jesion, kruszyna, trzmielina są przykładem gatunków, w których drewnie można wyróżnić biel oraz strefę twardzieli zabarwionej i niezabarwionej; 2) do drugiej grupy drzew (buk, świerk, jodła, lipa- głóg) należą gatunki o drewnie zawierającym biel i twardziel nie zabarwioną; 3) trzecią grupę stanowią gatunki, których drewno wykazuje [czytaj dalej]
Komórki miękiszu drzewnego podłużnie biegnącego tworzą ciągi (pasma). Komórki te są za młodu prozenchymatyczne, lecz później dzielą się za pomocą poprzecznych ścian na kilka komórek. Są to komórki żywe o miernie zdrewniałych ścianach z prostymi jamkami. Zawierają one jądra i leukoplasty. W komórkach tych gromadzą się na okres zimy materiały zapasowe w postaci tłuszczów (u lipy, sosny i brzozy) lub skrobi (u dębu, wiązu, buka i in.). Substancje zapasowe ulegają pod wpływem enzymów uruchomieniu (przemianie) na rozpuszczalne na początku okresu wegetacyjnego łub w okresie owocowania. U gatunków drzew późno lub rzadko owocujących tylko część skrobi ulega uruchomieniu. Rozmieszczenie miękiszu może być różne. Komórki jego (jak np. u buka) mogą być rozproszone wśród innych komórek (tzw. miękisz dyfuzyjny), mogą grupować się warstwami przy granicy słojów (miękisz terminalny) albo wewnątrz nich, nie przylegając do naczyń (miękisz pozanaczyniowy), lub mogą skupiać się wokół naczyń (np. u jesionu, grochodrzewu) jako miękisz przynaczyniowy. Promienie rdzeniowe składają się z komórek miękiszowych. Biegną one w postaci szeregów pojedynczych lub złożonych. Pierwsze składają się z komórek jednego rodzaju, [czytaj dalej]
Drewno stanowi zespół tkanek o skomplikowanej budowie i różnorodnych zadaniach. Należy do nich: 1) przeprowadzanie wody wraz z solami mineralnymi, 2) gromadzenie i przechowywanie materiałów zapasowych i 3) tworzenie wytrzymałości i odporności na działanie czynników mechanicznych. Zadania te wypełniają elementy martwe (naczynia cewki, włókna sklerenchymatyczne) i żywe (miękisz drzewny i miękisz promieni rdzeniowych). Zostały one już opisane w poprzednich rozdziałach. Naczynia i cewki wytwarzane przez kambium na początku okresu wegetacyjnego mają zwykle większą średnicę, niż wytwarzane później. Drzewa, które wytwarzają włókna wytwarzają ich mniej w drewnie wiosennym, niż letnim. Różnice strukturalne między drewnem wcześniejszym i późniejszym są tak charakterystyczne, że u wielu roślin można je dostrzec gołym okiem na przekroju łodygi. Szczególnie wyraźnie zaznacza się ta różnica w drewnie iglastych (Coniferae) dębu (Quercus) jesionu (Fraxinus) i wiązu (Ulmus). Natomiast u brzozy (.Betula), olszy (Alnus) osiki (Populus tremula), graba (Carpinus betulus) nie ma różnicy między warstwą wiosenną i letnią. W ścianach rozgraniczających naczynia występują zawsze jamki obustronnie lejkowate; pomiędzy naczyniami a [czytaj dalej]
Działalność twórcza kambium ma okresy wzmożonej aktywności; wczesną wiosną, zazwyczaj przed okresem pękania pączków lub w tym okresie komórki zaczynają się energicznie dzielić. W połowie lata zazwyczaj słabnie działalność kambium, zwłaszcza w pniach i grubszych gałęziach, a tym samym kończy się roczny przyrost wtórny łodygi. W następnym roku na wiosnę komórki kambium zaczynają się znów dzielić, co powoduje powstanie nowego tzw. słoja rocznego drewna i u nielicznych gatunków — łyka. Wznowienie wiosennej działalności kambium zachodzi pod pączkami w koronie i stąd przesuwa się w kierunku podstawy pnia. Szybkość tego ruchu jest różna u różnych gatunków drzew; u jesionu, dębu, wiązu, kasztanowca jest znacznie większa niż u brzozy i buka. U drzew iglastych szybkość narastania aktywności kambium jest duża, szczególnie w warunkach dobrego oświetlenia. W dolnej części pnia działalność kambium jest silnie opóźniona. Badania fizjologiczne stwierdziły istnienie zależności między rozwojem pączków a początkiem wiosennej działalności kambium. Zależność ta polega na przemieszczaniu się substancji wzrostowych (typu auksyn) z rozwijających się pączków i młodych liści. Jeżeli w siewce słonecznika lub innych [czytaj dalej]
Charakterystycznym obrazem kambium (w okresie dzielenia się jego komórek) jest pierścień. Nie powstaje on równocześnie na całym obwodzie. W łodydze pierścień kambium składa się z części wiązkowej, która zlokalizowana jest między ksylemem a floemem (pierwotny merystem boczny), i części międzywiązkowej, która nawiązuje topograficznie do poprzedniej (merystem wtórny). Powstawanie kambium między wiązkowego odbywa się w różny sposób zależnie od tego, czy istnieje między wiązkami przewodzącymi desmogen, czy też przestrzenie te wypełniają miękiszowe promienie rdzeniowe, które wytworzą później merystem wtórny. Po utworzeniu się jednolitego pierścienia kambialnego, który w okresie spoczynku może składać się z jednej tylko warstwy komórek, rozpoczyna się produkcja komórek potomnych, a następnie ich różnicowanie się najczęściej w zewnętrzny pierścień łyka (floemu) i wewnętrzny pierścień drewna (ksylemu). Stale jednak utrzymuje się między nowo powstającym drewnem i nowo powstającym łykiem warstwa cienkościennych komórek merystematycznych. W odróżnieniu od pierwotnego przyrostu na grubość zachodzi tu pomnożenie liczby komórek i stopniowe grubienie łodygi. Przyrost drewna u roślin drzewiastych przewyższa [czytaj dalej]
Jak już mówiliśmy dzięki rozwojowi komórek na stożku wzrostu i w strefach różnicowania się łodyga rośnie na długość. Odbywa się to dzięki pobieraniu przez komórki wody tworzeniu wakuol, powiększaniu żywej masy komórek oraz wzrostowi przez wnikanie (intususcepcję) i nakładanie (apozycję) ścian komórkowych. Równocześnie ze wzrostem na długość zwiększa się — choć nieznacznie — obwód łodygi. Ten typ wzrostu na grubość określa się jako przyrost pierwotny na grubość. Przyrost ten zależy od fazy rozwoju, w której roślina się znajduje. W stanie młodocianym przyrost na grubość jest nikły. Z wiekiem przybiera on na sile i dochodzi do pewnego maximum po którym ustaje całkowicie w okresie kwitnienia i owocowania rośliny. Pierwotny przyrost grubości polega przede wszystkim na powiększeniu się objętości komórek leżących bezpośrednio pod stożkiem wzrostu, co pociąga za sobą rozszerzenie się tej części osi. Dotyczy to również tkanki miękiszowej. Należy jednak pamiętać, że przyrost pierwotny nie łączy się ze wzrostem ilości komórek i tym różni się on zasadniczo od przyrostu wtórnego na grubość. Grubienie łodygi zielnej zależy w dużym stopniu od warunków życiowych rośliny. Jeżeli miazga (kambium) [czytaj dalej]
Łodyga naparstnicy.Na przekroju poprzecznym młodej łodygi widzimy pod skórką warstwę kory pierwotnej z dobrze wyróżniającą się śródskórnią; w komórkach jej znajdują się ziarna skrobi. Pod endodermą widoczna jest okolnica złożona z kilku warstw komórek. Pod nią znajduje się pierścień łyka (floemu), złożony z rurek sitowych i miękiszu łykowego. Wewnątrz pierścienia łyka mieści się pierścień drewna (ksylemu). Drewno składa się tu z ksylemu pierwotnego. Środek łodygi zajmuje rdzeń, którego zewnętrzna warstwa nosi nazwę korony rdzeniowej. Opisaną budowę łodygi obserwuje się blisko wierzchołka. W częściach nieco starszych, komórki prokambium znajdujące się pomiędzy drewnem a łykiem dzielą się,.wytwarzając ścianki równoległe do obwodu łodygi; w ten sposób powstaje warstwa kambium. ŁODYGA OSTRÓŻKI (DELPHINIUM) W tym typie budowy łodygi widzimy drewno i łyko ułożone w wiązki łykodrzewne, przedzielone miękiszowymi promieniami rdzeniowymi. W młodej wiązce brak jeszcze warstwy kambium, które różnicuje się w wiązce położonej w pewnym oddaleniu od wierzchołka łodygi (wiązka otwarta). Wskutek działalności kambium powstaje nieznaczny przyrost wtórny, który wytwarza ku środkowi łodygi komórki drewna, [czytaj dalej]
Walec osiowy, którego zasadniczą częścią są tkanki przewodzące, graniczy z korą pierwotną za pośrednictwem okolnicy (perycyklu). O k o 1 n i c a składa się z jednej lub kilku warstw komórek tylko miękiszowych lub z dodatkiem włókien sklerenchymatycznych (perycyklicznych), które rozmieszczone są w postaci litego pierścienia lub pasm leżących naprzeciw wiązek przewodzących. Włókna perycykliczne są wydłużone, cienkie, giętkie (nie zdrewniałe), a równocześnie wytrzymałe na próby odkształcenia. Dzięki tym właściwościom włókna te znalazły zastosowanie w przemyśle tekstylnym, np. włókna lnu, konopi. Wnętrza walca osiowego (łodygi) zajmuje rdzeń przeważnie miękiszowy, który może pełnić funkcje tkanki spichrzowej. Niekiedy w wyniku zmian (schizogenicznych lub reksygenicznych) w spoistości ścian komórkowych rdzenia tworzy się w nim wewnętrzny kanał rdzeniowy, albo komórki rdzenia obumierają i wypełniają się powietrzem, wskutek czego tkanka ta przybiera barwę białą (słonecznik, bez czarny). W węzłach łodygi rdzeń przeważnie zachowuje się. Pasma tkanek miękiszowych biegnące promieniście od rdzenia ku korze, pomiędzy wiązkami przewodzącymi, noszą nazwę pierwotnych promieni rdzeniowych. U niektórych roślin [czytaj dalej]
Centralnym punktem merystemu wierzchołkowego łodygi jest komórka inicjalna lub kilka tych komórek. Jeżeli komórki te występują pojedynczo, trwają do końca życia rośliny, natomiast tam, gdzie występuje ich więcej, starsze komórki inicjalne mogą być zastąpione przez nowe. W związku z liczbą i pozycją komórek inicjalnych, ich sposobem dzielenia się i dojrzewania nowo powstałych komórek, sformułowane zostały dwie teorie strukturalnego różnicowania się łodygi: 1) teoria komórki szczytowej (apikalnej), 2) teoria osłonki — trzonu centralnego. Według teorii komórki szczytowej na wierzchołku wzrostu łodygi występuje jedna komórka inicjalna w kształcie piramidy, która dzieląc się w trzech różnych płaszczyznach daje początek merystemowi wierzchołkowemu. Teoria ta może być zastosowana do niektórych glonów, mszaków i wielu paprotników. Budowę i różnicowanie się merystemów roślin nasiennych starano się wyjaśnić w oparciu o teorię „osłonki — trzonu centralnego” („tunica — corpus”) (Schmidt 1924). Według tej teorii w szczytowej części łodygi można wyróżnić dwie strefy niejednakowo zbudowane, mianowicie: trzon centralny (corpus) i otaczającą go osłonkę (tunica). Komórki trzonu centralnego są [czytaj dalej]